Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions
Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions
View the following solutions for Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः). These solutions are available for viewing online.
बिहार बोर्ड कक्षा 10 संस्कृत (पीयूषम् भाग 2)
अध्याय 8 - कर्मवीर कथाः
वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर
प्रश्न 1.
'कर्मवीर कथा' समाजे कस्य पुरुषस्य कथा वर्तते ?
(क) धनिकस्य
(ख) दलितस्य
(ग) अल्पसंख्यकस्य
(घ) कुलीनस्य
उत्तर: (ख) दलितस्य
व्याख्या: यह कथा समाज के एक दलित पुरुष के संघर्ष और सफलता की है, जो अपने परिश्रम से महान उपलब्धियाँ प्राप्त करता है।
प्रश्न 2.
कर्मवीरः उत्साहेन कि लभते ?
(क) शिक्षकपदम्
(ख) लिपिकपदम्
(ग) लघुपदम्
(घ) महत्पदम्
उत्तर: (घ) महत्पदम्
व्याख्या: कर्मवीर व्यक्ति अपने उत्साह और मेहनत से छोटा पद नहीं, बल्कि ऊँचा एवं महत्वपूर्ण पद (महत्पदम्) प्राप्त करता है।
प्रश्न 3.
कस्मिन् ग्रामे निर्धनजनाः निवसन्ति ?
(क) भीखनटोलाग्रामे
(ख) पहरपुरग्रामे
(ग) तिलौथूग्रामे
(घ) विष्णुपराग्रामे
उत्तर: (क) भीखनटोलाग्रामे
व्याख्या: भीखनटोला नामक गाँव में ही निर्धन और दलित परिवार रहते थे, जहाँ से कहानी का नायक आता है।
प्रश्न 4.
दलितस्य पुरुषस्य नाम किम् आसीत् ?
(क) रामप्रवेश रामः
(ख) रामदिनेश रामः
(ग) रामनरेश रामः
(घ) रामअवधेश रामः
उत्तर: (क) रामप्रवेश रामः
व्याख्या: इस कहानी के मुख्य पात्र एवं कर्मवीर का नाम रामप्रवेश राम था, जो एक दलित परिवार से थे।
प्रश्न 5.
कर्मवीरः कः अस्ति ?
(क) रामप्रवेशः
(ख) दिनेशप्रवेशः
(ग) रमेशप्रवेशः
(घ) श्यामप्रवेशः
उत्तर: (क) रामप्रवेशः
व्याख्या: इस पाठ में रामप्रवेश राम ही वह कर्मवीर हैं जिन्होंने अपने परिश्रम से सफलता का उदाहरण प्रस्तुत किया।
प्रश्न 6.
भीखनटोलां ग्रामः कुत्र अस्ति ?
(क) उत्तरप्रदेशे
(ख) मध्यप्रदेशस्य
(ग) बिहारप्रान्तस्य
(घ) गुजरातप्रदेशस्य
उत्तर: (ग) बिहारप्रान्तस्य
व्याख्या: भीखनटोला गाँव बिहार प्रान्त में स्थित है, जो एक दुर्गम क्षेत्र में आता था।
प्रश्न 7.
भीखनटोला द्रष्ट कः आगतः ?
(क) रामः
(ख) बालकः
(ग) शिक्षकः
(घ) शिष्यः
उत्तर: (ग) शिक्षकः
व्याख्या: भीखनटोला गाँव देखने एक शिक्षक महोदय आए थे, जिन्होंने रामप्रवेश की प्रतिभा को पहचाना।
प्रश्न 8.
उद्योगिनं पुरुषसिंह का उपैति ?
(क) पार्वती
(ख) सरस्वतीः
(ग) महादेवी
(घ) लक्ष्मीः
उत्तर: (घ) लक्ष्मीः
व्याख्या: पुराणों के अनुसार, लक्ष्मी जी (धन की देवी) परिश्रमी और उद्योगी पुरुष के पास स्वयं चली आती हैं।
प्रश्न 9.
स्नातकपरीक्षायां रामप्रवेशः क स्थानम् अवाप ?
(क) प्रथमम्
(ख) द्वितीयम्
(ग) तृतीयम्
(घ) पंचमम्
उत्तर: (क) प्रथमम्
व्याख्या: रामप्रवेश ने स्नातक (ग्रेजुएशन) की परीक्षा में अपने महाविद्यालय में प्रथम स्थान प्राप्त किया था।
प्रश्न 10.
भीखनटोलां द्रष्ट कः आगतः?
(क) शिक्षकः
(ख) छात्रः
(ग) राजनेता
(घ) धार्मिक नेता
उत्तर: (क) शिक्षकः
व्याख्या: भीखनटोला गाँव का दौरा करने वाले व्यक्ति एक शिक्षक ही थे, जिन्होंने वहाँ शिक्षा का प्रसार करने का प्रयास किया।
हिन्दी में वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर
प्रश्न 1.
'कर्मवीर कथा' समाज के किस वर्ग की कथा है?
(क) धनी
(ख) दलित
(ग) कुलीन
(घ) अल्पसंख्यक
उत्तर: (ख) दलित
व्याख्या: यह कहानी समाज के दलित वर्ग के एक युवक की है, जो अपनी मेहनत से बड़ी सफलता पाता है और समाज में सम्मान प्राप्त करता है।
प्रश्न 2.
भीखनटोला किस प्रांत में है?
(क) बिहार
(ख) उत्तरप्रदेश
(ग) मध्यप्रदेश
(घ) राजस्थान
उत्तर: (क) बिहार
व्याख्या: भीखनटोला गाँव बिहार प्रांत के एक दुर्गम इलाके में स्थित है, जहाँ गरीबी व्याप्त थी।
प्रश्न 3.
रामप्रवेश कहाँ का रहनेवाला था?
(क) भीखनटोला
(ख) जीयन टोला
(ग) रामा टोला
(घ) रोहण टोला
उत्तर: (क) भीखनटोला
व्याख्या: कर्मवीर रामप्रवेश का निवास स्थान भीखनटोला गाँव ही था, जहाँ से उनकी यात्रा शुरू हुई।
प्रश्न 4.
दलित पुरुष का नाम क्या था?
(क) रामप्रवेश राम
(ख) रामनरेश राम
(ग) रामअवधेश राम
(घ) दुखीत राम
उत्तर: (क) रामप्रवेश राम
व्याख्या: इस प्रेरणादायक कहानी का नायक रामप्रवेश राम नाम का एक दलित युवक था।
प्रश्न 5.
भीखन टोला देखने कौन आये?
(क) शिक्षक
(ख) राजनेता
(ग) छात्र
(घ) धार्मिक नेता
उत्तर: (क) शिक्षक
व्याख्या: भीखनटोला गाँव में शिक्षा की स्थिति देखने और सुधारने के लिए एक शिक्षक ही आए थे।
प्रश्न 6.
स्नातक परीक्षा में रामप्रवेश ने विद्यालय में कौन-सा स्थान प्राप्त किया?
(क) द्वितीय
(ख) तृतीय
(ग) प्रथम
(घ) कोई नहीं
उत्तर: (ग) प्रथम
व्याख्या: अपनी लगन से पढ़ाई करके रामप्रवेश ने स्नातक परीक्षा में अपने विद्यालय में प्रथम स्थान हासिल किया।
प्रश्न 7.
किसकी ख्याति सभी जगह गूंजने लगा?
(क) रामप्रवेश राम
(ख) रामनरेश राम
(ग) रामअवधेश राम
(घ) दुखीत राम
उत्तर: (क) रामप्रवेश राम
व्याख्या: स्नातक में प्रथम स्थान पाने के बाद रामप्रवेश राम की प्रतिभा और ख्याति चारों ओर फैल गई।
प्रश्न 8.
कर्मवीर ने कौन-सा पद प्राप्त किया?
(क) लिपिक
(ख) लघु पद
(ग) कर्मचारी पद
(घ) महतम पद
उत्तर: (घ) महतम पद
व्याख्या: कर्मवीर रामप्रवेश ने अपने परिश्रम से कोई छोटा पद नहीं, बल्कि एक उच्च एवं महत्वपूर्ण पद (महतम पद) प्राप्त किया।
प्रश्न 9.
कर्मवीर रामप्रवेश ने किस परीक्षा में उच्च स्थान प्राप्त किया?
(क) मैट्रिक
(ख) स्नातक
(ग) केन्द्रीय लोक सेवा
(घ) राज लोक सेवा
उत्तर: (ग) केन्द्रीय लोक सेवा
व्याख्या: रामप्रवेश की सबसे बड़ी उपलब्धि केन्द्रीय लोक सेवा (आईएएस/आईपीएस जैसी) परीक्षा में उच्च स्थान प्राप्त करना था।
प्रश्न 10.
परिश्रमी पुरुष को कौन वरण करती है?
(क) सरस्वती
(ख) लक्ष्मी
(ग) दुर्गा
(घ) गणेश
उत्तर: (ख) लक्ष्मी
व्याख्या: कहावत है कि लक्ष्मी (समृद्धि) स्वयं परिश्रमी और उद्यमी व्यक्ति का वरण करती है।
प्रश्न 11.
कर्मवीर कौन है?
(क) रामप्रवेश राम
(ख) जीतन राम
(ग) बलराम
(घ) जय राम
उत्तर: (क) रामप्रवेश राम
व्याख्या: इस पाठ में रामप्रवेश राम ही वह कर्मवीर हैं जिनकी कहानी प्रस्तुत की गई है।
प्रश्न 12.
कर्मवीर रामप्रवेश राम ने कहाँ उन्नत स्थान पाया?
(क) राज्य लोक सेवा परीक्षा में
(ख) केन्द्रीय लोक सेवा परीक्षा में
(ग) गाँव में
(घ) स्कूल में
उत्तर: (ख) केन्द्रीय लोक सेवा परीक्षा में
व्याख्या: उनकी सबसे बड़ी सफलता केन्द्रीय लोक सेवा परीक्षा में उन्नत (ऊँचा) स्थान प्राप्त करना था।
प्रश्न 13.
बालक किसके शिक्षण शैली से आकृष्ट हुआ?
(क) शिक्षक के
(ख) प्रधानाध्यापक के
(ग) प्रशिक्षक के
(घ) पंडित के
उत्तर: (क) शिक्षक के
व्याख्या: भीखनटोला आए शिक्षक की रुचिकर शिक्षण शैली से प्रभावित होकर बालक रामप्रवेश पढ़ाई के प्रति आकर्षित हुआ।
प्रश्न 14.
स्नातक परीक्षा में प्रथम पाकर किसकी ख्याति बढ़ी?
(क) शिक्षक की
(ख) महाविद्यालय की
(ग) रामप्रवेश राम की
(घ) रामप्रवेश पिता की
उत्तर: (ग) रामप्रवेश राम की
व्याख्या: स्नातक में प्रथम आने पर रामप्रवेश राम की प्रतिभा और यश सभी जगह फैल गया।
प्रश्न 15.
शिक्षक ने किसे पढ़ाना आरम्भ किया?
(क) बालक को
(ख) बालिका को
(ग) महिला को
(घ) रामप्रवेश राम को
उत्तर: (घ) रामप्रवेश राम को
व्याख्या: शिक्षक ने भीखनटोला में सबसे पहले प्रतिभाशाली बालक रामप्रवेश राम को ही पढ़ाना शुरू किया।
प्रश्न 16.
किसके अर्थाभाव में भी रामप्रवेश ने महाविद्यालय में प्रवेश पाया?
(क) माता के
(ख) पिता के
(ग) स्वयं के
(घ) शिक्षक के
उत्तर: (ख) पिता के
व्याख्या: रामप्रवेश के पिता के पास पैसों की कमी (अर्थाभाव) थी, फिर भी उन्होंने बेटे को महाविद्यालय में प्रवेश दिलाया।
प्रश्न 17.
लक्ष्मी किस प्रकार के व्यक्ति के पास आती है?
(क) बलवान के पास
(ख) ज्ञानवान के पास
(ग) धूर्त के पास
(घ) उद्योगी के पास
उत्तर: (घ) उद्योगी के पास
व्याख्या: लक्ष्मी (संपत्ति) मेहनती और उद्यमी व्यक्ति के पास स्वतः चली आती है, यही इस कहानी का संदेश है।
संस्कृत में वस्तुनिष्ठ प्रश्नोत्तर
प्रश्न 1.
रामप्रवेशस्य ग्रामस्य नाम किम् आसीत्?
(क) रामनगरम्
(ख) पाटलिपुत्रम्
(ग) भीखनटोला
(घ) वाराणसीम्
उत्तर: (ग) भीखनटोला
व्याख्या: रामप्रवेशस्य जन्मस्थानं निवासस्थानं च "भीखनटोला" नामकः ग्रामः आसीत्।
प्रश्न 2.
उद्योगी पुरुष के पास कौन आ जाती है?
(क) क्रोध
(ख) लक्ष्मी
(ग) अशांति
(घ) सरस्वती
उत्तर: (ख) लक्ष्मी
व्याख्या: उद्योगिनः पुरुषस्य समीपं लक्ष्मी (ऐश्वर्यम्) स्वयमेव आगच्छति इति प्रसिद्धः सिद्धान्तः अस्ति।
प्रश्न 3.
रामप्रवेशस्य ग्रामः नाम किम् अस्ति?
(क) मंगलटोला
(ख) धर्मटोला
(ग) भीखनटोला
(घ) महनारटोला
उत्तर: (ग) भीखनटोला
व्याख्या: अस्मिन् पाठे वर्णितः कर्मवीरः भीखनटोला ग्रामे एव निवसति स्म।
प्रश्न 4.
लक्ष्मीः कीदृशं जनम् उपैति?
(क) कापुरूषम्
(ख) कुत्सित पुरूषम्
(ग) उद्योगिनं पुरुषसिंहम्
(घ) विद्वांसम्
उत्तर: (ग) उद्योगिनं पुरुषसिंहम्
व्याख्या: लक्ष्मी देवी परिश्रमिणं एवं सिंहसदृशं साहसिकं पुरुषम् उपगच्छति (प्राप्नोति)।
प्रश्न 5.
विहारप्रान्तस्य दुर्गमप्राये प्रानतरे कः ग्रामः अस्ति?
(क) भीखनटोला
(ख) गोवर्धनटोला
(ग) मंगलटोला
(घ) दलित टोला
उत्तर: (क) भीखनटोला
व्याख्या: बिहारप्रान्तस्य यः दुर्गमः प्रदेशः अस्ति, तत्र भीखनटोला नामकः ग्रामः अस्ति।
प्रश्न 6.
'भीखनटोला' ग्रामे शिक्षकः क दृष्टवान्?
(क) मेधावी बालकम्
(ख) दलितबालकम्
(ग) निर्धनबालकम्
(घ) प्रियबालकम्
उत्तर: (ख) दलितबालकम्
व्याख्या: भीखनटोला ग्रामे आगतः शिक्षकः तत्र दलितकुले जातं एकं बालकम् (रामप्रवेशम्) अपश्यत्।
प्रश्न 7.
कर्मवीरः रामप्रवेशः कुत्र उन्नतं स्थान प्राप्तवान् ?
(क) विद्यालये
(ख) केन्द्रीयलोकसेवा परीक्षायाम्
(ग) विश्वविद्यालये
(घ) राज्यलोकसेवा परीक्षायाम्
उत्तर: (ख) केन्द्रीयलोकसेवा परीक्षायाम्
व्याख्या: रामप्रवेशः केन्द्रीयलोकसेवापरीक्षायाम् अत्युत्तमं (उन्नतं) स्थानं प्राप्तवान्।
प्रश्न 8.
केन कर्मवीरः उन्नतं स्थानमवाप?
(क) स्वाध्यवसायेन
(ख) स्वाध्यवसायेन व्यापक विषज्ञानेन
(ग) परिश्रमेण
(घ) व्यापकविषज्ञानेन
उत्तर: (ख) स्वाध्यवसायेन व्यापक विषज्ञानेन
व्याख्या: कर्मवीरः स्वस्य परिश्रमेण (स्वाध्यवसायेन) तथा विस्तृतं विषयज्ञानेन उच्चस्थानं प्राप्तवान्।
प्रश्न 9.
'कर्मवीरकथा' समाजे कस्य पुरुषस्य कथा वर्तते?
(क) धनिकस्य
(ख) कुलीनस्य
(ग) दलितस्य
(घ) अल्पसंख्यकस्य
उत्तर: (ग) दलितस्य
व्याख्या: इयं कथा समाजस्य दलितवर्गीयस्य एव पुरुषस्य संघर्षं सफलतां च वर्णयति।
प्रश्न 10.
कर्मवीरः उत्साहेन कि लभते?
(क) कर्मचारीपदम्
(ख) लिपिकपदम्
(ग) लघुपदम्
(घ) महत्पदम्
उत्तर: (घ) महत्पदम्
व्याख्या: कर्मवीरः स्वोत्साहेन सह महत्त्वपूर्णं उच्चं च पदम् (महत्पदम्) प्राप्नोति।
प्रश्न 11.
कस्मिन् ग्रामे निर्धनजनाः निवसन्ति?
(क) भीखनटोलाग्रामे
(ख) पहरपुरग्रामे
(ग) तिलौथूग्रामे
(घ) विष्णुपराग्रामे
उत्तर: (क) भीखनटोलाग्रामे
व्याख्या: भीखनटोला ग्रामे एव बहवः निर्धनाः दलिताः च जनाः वसन्ति स्म।
प्रश्न 12.
दलितस्य पुरुषस्य नाम किम् आसीत्?
(क) रामप्रवेश रामः
(ख) रामदिनेश रामः
(ग) रामनरेश राम
(घ) रामअवधेश रामः
उत्तर: (क) रामप्रवेश रामः
व्याख्या: अस्मिन् कथने वर्णितस्य दलितपुरुषस्य नाम रामप्रवेश रामः आसीत्।
प्रश्न 13.
भीखटोलां द्रष्ट कः आगतः?
(क) शिक्षकः
(ख) छात्रः
(ग) राजनेता
(घ) धार्मिक नेता
उत्तर: (क) शिक्षकः
व्याख्या: भीखनटोला ग्रामं द्रष्टुं तत्र एकः शिक्षकः आगतवान्।
प्रश्न 14.
कर्मवीरः क स्थानम् अवाप?
(क) प्रथमम्
(ख) द्वितीयम्
(ग) तृतीयम्
(घ) पंचमम्
उत्तर: (क) प्रथमम्
व्याख्या: स्नातकपरीक्षायां कर्मवीरः रामप्रवेशः प्रथमं स्थानम् अलभत।
प्रश्न 15.
उद्योगिनं पुरुष सिंह का उपैति?
(क) पार्वती
(ख) सरस्वतीः
(ग) महादेवी
(घ) लक्ष्मीः
उत्तर: (घ) लक्ष्मीः
व्याख्या: लक्ष्मी देवी उद्योगिणं सिंहसदृशं पुरुषं प्रति आगच्छति (प्राप्नोति)।
प्रश्न 16.
भीखनटोलां द्रष्ट कः आगतः?
(क) रामः
(ख) बालकः
(ग) शिक्षकः
(घ) शिष्यः
उत्तर: (ग) शिक्षकः
व्याख्या: भीखनटोला ग्रामस्य अवलोकनार्थं एकः शिक्षकः एव आगतवान् आसीत्।
प्रश्न 17.
भीखनटोलां ग्रामः कुत्र अस्ति?
(क) उत्तरप्रदेशे
(ख) मध्यप्रदेशे
(ग) बिहारप्रान्ते
(घ) गुजरातप्रदेशे
उत्तर: (ग) बिहारप्रान्ते
व्याख्या: भीखनटोला ग्रामः बिहारप्रान्ते एव अवस्थितः अस्ति।
Our Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions section provides clear, step-by-step answers for textbook questions in the Chapter 8 कर्मवीर कथाः) chapter. These solutions help students understand concepts better and learn the correct way to write answers in exams.
Prepared in simple language and exam-oriented format, the solutions cover all topics in the Chapter 8 कर्मवीर कथाः) chapter. Whether you are revising at home or checking your practice work, Bihar Board Solutions help you learn accurately and prepare with confidence.
All Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions available on our platform can be viewed completely free of cost. There's no registration required, no payment needed, and no hidden charges.
Our Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions section provides clear, step-by-step answers for textbook questions in the Chapter 8 कर्मवीर कथाः) chapter. These solutions help students understand concepts better and learn the correct way to write answers in exams.
Prepared in simple language and exam-oriented format, the solutions cover all topics in the Chapter 8 कर्मवीर कथाः) chapter. Whether you are revising at home or checking your practice work, Bihar Board Solutions help you learn accurately and prepare with confidence.
All Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Chapter 8 कर्मवीर कथाः) Solutions available on our platform can be viewed completely free of cost. There's no registration required, no payment needed, and no hidden charges.
Other Chapters of Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2)
Browse other chapters of Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Solutions. Click on any chapter below to view its content.
Chapter 1 मङ्गलम्)
Chapter 2 पाटलिपुत्रवैभवम्)
Chapter 3 अलसकथा)
Chapter 4 संस्कृतसाहित्ये लेखिकाः)
Chapter 5 भारतमहिमा)
Chapter 6 भारतीयसंस्काराः)
Chapter 7 नीतिश्लोकाः)
Chapter 9 स्वामी दयानन्दः)
Chapter 10 मन्दाकिनीवर्णनम्)
Chapter 11 व्याघ्रपथिककथाः)
Chapter 13 विश्वशांतिः)
Chapter 14 शास्त्रकाराः)
Continue Your Bihar Board Class 10th Sanskrit (संस्कृत पीयूषम् भाग 2) Exam Preparation
Continue your exam preparation by exploring other chapters and resources. Combine these solutions with our other resources like Bihar Board Books, Previous Year Papers, and Revision Notes for a complete and effective preparation strategy.
If you have any questions or need assistance, feel free to contact us. We're here to help you succeed in your Bihar Board examinations.